Schoksgewijze bevrijden mensen zich van knellende banden. In het klein zoals kinderen zich ontwikkelen en in het groot bij volwassenen. Elke doorbraak gaat gepaard met hobbels, weerstand en gevecht. Is de barriere doorbroken dan stroomt nieuw leven uitbundig de opengelegde polder in. Een gevoel van vrijheid, euforie, liefde, erotiek, seks. Alles in een nieuw en onbedorven, onbegrensd perspectief. Een gift van het leven die steeds opnieuw wordt ontdekt. Bloeiend leven op ruige steen. Elke winter weer. Maar wat is geweest wil men ook behouden.. Gevat in regels, oordelen en musea. De "samenleving" die weet hoe het hoort en hoe het moet, is afkerig van nieuws. Blijft op afstand en roept al eeuwen superlatieven over pracht en schoonheid in museumzalen. En dat is terecht.
Rodin hakte zijn bloemen letterlijk uit de steen. Koppen, benen, armen, handen en lijven. Veel prachtige, bijna levende vrouwenlijven. Liefde voor de vloeiende lijn, de gratie, de vorm. Voor hem: de man. Dus ook zwaarmoedige negentiende eeuwse erotiek onder palmbladeren, met een orkestje en de rook van sigaren. Maar wel van niveau. Onvervalste hevige erotiek, die de steen bijkans doet smelten. "De kus", een monument van verstilde hartstocht. Tedere intimiteit. Schokkende beelden voor de destijds niet geemancipeerde, onder stinkende jassen en vieze jurken schuilgaande samenleving. Daar tegenover: Rodin's uitbarsting van schoonheid en persoonlijke uitdrukkingsvrijheid. Een kunstenaar die navenant zijn leven inricht.

Camille Claudel was zijn leerling, model en minnares. Zij vierde met de jonge Rodin dit feest van het nieuwe leven, de nieuwe toekomst. Ook zij gaf daar als beeldhouwster zelf vorm aan. Ook zij hakte de maatschappij aan stukken tot er bijna levende mensen ontstonden. Mensen die elkaar in vrijheid beminden, om geen andere reden dan het leven en de liefde zelf. Aangeraakt door de staf van dit nieuwe leven maakte zij beelden zoals haar leermeester. Koppen, benen, armen, handen en lijven. Maar hoe anders ! Hoe onvergelijkelijk ! De koppen van haar mannen ademen haar liefde voor hen. Ademen de schoonheid die de vrouw in de man ziet. Niet hun maatschappelijke positie staat voorop. Vooral het kwetsbare kind in hen, de schoonheid van de ontluikende mannelijkheid, of de ontwikkelde man. De veelzeggendheid van hun oprechtheid in hun passie, hun overtuigingskracht. Uitdrukking. Emotie.

Tragische figuren drukken bij Claudel geen lijden uit zoals bij Rodin. Maar smart. Dat is iets wezenlijk anders. Claudel, minnares, beeldhouwster en kunstenares, zat vol onbedaarlijk leven. Gelijkwaardig aan de man. Met de hunkering naar wederzijdse liefde en doorzetting van de gelijkwaardigheid. Werkend vanuit, en openlijke uitdrukking van diep gevoel. Daar was in de regels, oordelen en musea van die tijd nog geen ruimte voor. Wat Rodin kon en mocht was voor haar verboden. Dat wist ze niet echt maar daar kwam ze wel achter. Startend vanuit een ontvankelijke vrije geest, bevangen door vrije wederzijdse hartstocht, die mocht stromen en zich uiten. Waartoe achteraf gezien niet meer dan een klein tijdsgewricht de ruimte bood. Als vrouw in de 19e eeuw zo levend kun je daar alleen maar afgestompt of gek van worden.

Claudel voelde kennelijk al lang tevoren aan dat zij alles en iedereen in haar leven zou verliezen: iedereen die in het openbarstende tijdsgewricht haar deelgenoten waren. Al haar vrienden. Haar meester en minnaar. Ook de jonge Debussy. Iedereen. Haar straf werd dertig jaar verblijf in een mensonterend gesticht. Een weggeworpen wegwerpartikel. Onder erbarmelijke omstandigheden rondde ze haar leven in 1943 af.

De jonge Rodin wilde haar huwen. Rozengeur, maneschijn ? Ja en nee. Rond deze tijd maakte Camille Claudel een veelzeggend vrouwengezicht. Een grote hoeveelheid uitdrukkingen is in dit gezicht vormgegeven. Emotie van enerzijds een diepe lichamelijk en geestelijke bevrediging. Volkomen rust. Vrede. Daarnaast de uitdrukking van smart die het gevoel van vreugde in de schaduw plaatst. Een grote innerlijke kalmte in strijd met de harde waarheid van het leven, dat op dat moment nog zo mooi scheen en nog maar nauwelijks was begonnen, maar wellicht geen toekomst had.

De ogen van de vrouw zijn gesloten. Voorop staat het innerlijk. Wie er ook model heeft gestaan: hier ziet men Camille Claudel zelf. Weergave van het innerlijk. Het mooiste en ontroerendste beeld dat ik ken.

En "De kus" ? Ook Claudel brengt een liefdespaar in beeld. Dezelfde mensenvormen. Maar hoe anders. Hier is het niet de man bij wie de overgave van de vrouw veilig is. De man die geniet van de vrouw, sterk en prachtig, die zich volkomen aan hem geeft. De vrouw die hij ontvangt en zal bezitten. Bij Claudel is de man ruwer uitgebeeld. Een man die gepassioneerd uit de aarde wordt geboren en naar haar omhoog oprijst in een onhoudbaar verlangen. De overgave van de man. Zij buigt zich vooralsnog met terughoudendheid naar hem over, geraakt door zijn gepassioneerde overtuigingskracht. Maar ze stemt nog niet in, hetgeen zijn verlangen tot ondraaglijke hoogte doet toenemen. Zij weet: dadelijk zal zij hem omarmen, bij zich toelaten, hem in haar trekken, hem bezitten. Zij is klaar voor hem, maar het is nog niet gebeurd. Het beeld balanceert op dit spannende, labiele, moment. Het akkoord heeft nog niet geklonken, maar de toeschouwer hoort het. Het niet zichtbare vervolg vervolmaakt het beeld. De toeschouwer ervaart wat hij of zij niet ziet. Daar komt geen steen meer aan te pas. Pure emotie.
De overgave van de vrouw bij Rodin en de man die haar ontvangt en zal nemen. De overgave van de man bij Claudel en de vrouw die hem ontvangt en zal nemen. Deze twee mensen hielden van elkaar en wisten van dergelijke liefde af. Dat blijkt uit de beelden. Zij vulden elkaar wezenlijk aan. Bekritiseren elkaar misschien. Wat is er mooier. Maar het ene mocht wel. Het andere niet.

Wat Rodin niet kon maakte Camille Claudel. Op straffe van een wreed gesticht na het verliezen van de geliefde. Bestraft gevoel, bestrafte overgave. Overgave die wordt bestraft is wreed. Liefde ontluisterd. Van leven naar bederf. Natuur naar structuur. Een beweging die haaks staat op de omkering die Claudel bewerkstelligde: van vorm naar emotie. Van beeld naar beleving. Haar beleving. Rodin: verbeelding van schoonheid in leven. Claudel: leven als emotie verbeeld. De cirkel rond. Omkering. Marteling. Dood.

Karel C. november 2003
geplaatst met instemming van de auteur. 

©2003 KC.